Merce Cunningham: Sounddance

[English follows below]

Çağdaş dansla uğraşan ve ilgilenenlere Merce Cunningham videoları duyurusu:

2019 yılı koreograf Merce Cunningham’in (1919-2009) yüzüncü doğum yılıydı ve farklı yerlerde topluluklar Cunningham repertuvarından danslar sahnelediler. Yaşamakta olduğumuz salgın nedeniyle Merce Cunningham Trust (Vakıf) bu gösterilerden bazılarının video kayıtlarını belirli tarihlerde açıp belirli bir süreliğine paylaşmaya karar vermiş. Program şurada.

Ben dans eğitimi alan, almış ya da danseden herkesin Cunningham’in işlerini çok iyi incelemesi ve üzerinde düşünmesi gerektiği fikrindeyim. Bu konuda şuraya dansçı Mikhail Baryshnikov’un bir söyleşide dediklerini yazmakla yetineyim (Türkçeye çevirmeyi gerektirmeyecek netlik ve basitlikte):

The greatest choreographer of the last century and this century, contemporary, modern dance choreographer, avant-garde choreographer.

(Question:) You worked with Balanchine, you worked with Twyla Tharp, but you say Merce Cunningham is the greatest choreographer of the 20th Century?

I would say avant-garde choreographer. Merce opened a door for centuries ahead. He is more than a choreographer, he is a philosopher of our time and the hope of our future. I’ve never met anybody more extraordinary than this man in all my life. That’s for sure.

Cunningham’in iki yüzü aşkın yapıtından (listesi şurada) internette bulup izlenebileceklerin sayısı çok az. Bu nedenle Vakfın söz konusu girişimi, özellikle dansçıların inceleyebilmesi açısından, son derece olumlu bir karar. 

Programdaki yapıtlar arasında 31 Mayıs’a kadar izlenebilecek “Sounddance”e özellikle dikkat edilmesini öneririm (okuduğunuz bu notu da özellikle bunu bildirmek için akıl ettim). Bale topluluğu CCN-Ballet de Lorraine’in sunduğu bu 18 dakikalık, 10 dansçılı iş Cunningham repertuvarındaki en tempolu, en yoğun ve icrası en güç yapıtlardan biridir. Ve, 1975’de hazırladığı bu dansın kurgusunun Cunningham’in zihninin işleyiş biçimini (benim izlemiş olduğum dansları arasında) en iyi gösteren yapıt olduğunu düşünürüm.

Merce Cunningham’in koreografisini izlemek, daha doğrusu zihnine yetişmek kolay iş değildir: Yaklaşık yetmiş yıl, neredeyse günün uykuda olmadığı her saatinde insan bedenini ve bedenlerle kurgulanabilecek hareket dizilerini ve kompozisyonları düşünmüş birinden söz ediyoruz. Kurgularındaki seçimleri derinlemesine düşünerek ve benzersiz bir ustalıkla yapan biri. Dahası, (partneri John Cage gibi) bir yaptığını bir daha yapmamaya, sürekli yeni fikirler üretip denemeye özen gösteren bir akıl. 

Bu nedenlerden, Cunningham’in neyin ardından neyi getirmeye karar verdiğini, dansçıları birbiriyle nasıl ilişkilendirdiğini, olası birçok hareket arasından neden o hareketi seçtiğini kavramaya çalışmak izleyeni bayağı yorar ve birçok insan da baştan ayrıntıya odaklanmaktan vazgeçer ve işe sahne üzerinde hoplayan zıplayan birtakım dansçılar gözüyle bakar gider. 

Bu açıdan, Sounddance’in karmaşıklığını videodan izlemenin sağladığı (durdurma, geri alma, yavaşlatma, baştan izleme gibi) birtakım avantajlar var ama yakın çekimler bazen bütünün görülmesini önlüyor ve bu bir sorun. Koreografinin Cunningham tarafından eğitilmiş, deneyimli ve kendine güvenli dansçılar yerine işin zorluğunu saklayamayan, biraz tedirgin genç dansçılar tarafından icra edilmesi de bence inceliklerin anlaşılmasına yardımcı oluyor.

Cunningham’in danslarına aşina olmayanlar için çabuk tarafından birkaç temel bilgi: 

  • Hareketler izleyenlere baleyi anımsatabilir, bunun nedeni Cunningham’in tekniğini baleye temellendirmiş olmasıdır (o nedenle de bugün yapıtları genellikle bale toplulukları icra ediyor).
  • Dans ve müzik birbirinden bütünüyle bağımsızdır: yani, dansçılar müziği dinlemezler, içlerinden sayarak ve birbirlerini izleyerek dansederler. Bu, toplu “unison” hareketlerde dansçıların aynı hareketi aynı zamanda değil de birbirinden çok az farklı zamanlarda yapmasına neden olur. Bildiğim kadarıyla bu askeri senkronluğun yokluğu bir sorun oluşturmaz, hattâ tercih edilir.
  • Cunningham danslarında öykü anlatımı, simgesellik, bir şeyin temsili, dramatizasyon, vb. yoktur. Dansın öncelikle “bir mekanda hareket eden bedenler” olarak izletilmesi hedeflenir. İcrası ne ölçüde güç olursa olsun, bir hareketin akrobatik hüner gösterimine dönüşmesine izin verilmez. Aynı biçimde, toplumda “güzel” sayılan klişe, simetrik tablolar yaratmaktan da uzak durulur.
  • Temel cümlelerin (phrase) günlük hayattan tanıdık birtakım jestlerin soyutlaştırılmasıyla oluşturulduğunu görmek mümkündür. Bunlar her izleyende farklı çağrışımlar yaratacak ölçüde belirsiz tutulur ama her yapıt için genel bir “atmosfer” olduğu söylenebilir.
  • Cunningham dansları bir sonraki kurulumun (setup) ya da hareketin bir öncekini gerekçelendirmesiyle ilerler. Söz gelişi, bir dansçı beklenmedik bir biçimde durup bir kolunu havaya kaldırdığında o pozisyon bir ya da birkaç aşama sonra kullanılacak demektir ve kullanım biçimi genellikle beklenebilecekten farklı ve şaşırtıcı olacaktır. Kurgu, beklenti yaratıp ardından bu beklentiyi tahmin edilen ya da edilmeyen bir biçimde karşılayarak ilerler.
  • “Tekrar” da Cunningham’in düşüncesinde sürpriz yaratmak için kullanılan bir yöntemdir: örneğin, bir hareketin art arda üç kez tekrarlanması dördüncüde farklı bir şey yapılmasına olanak sağlamak için bir “tezgah” oluşturur.
  • Cunningham işlerinin birçoğunda arada bir oyunbaz ve absürd mizah görünür (vodvil ve slapstick’i anımsatan) ve hemen, suyu çıkmadan kaybolur. Örneğin, söz konusu Sounddance’de tekrarlanan bir hareket “Gel seninle el ele tutuşup dizlerimizi kıralım. Sen de mi yapmak istiyorsun? Peki, hadi seninle de yapalım” cümlelerini getiriyor aklıma: çocuk oyunlarını çağrıştırıyor ama çocuklara bile fazlasıyla soyut gelecek tuhaflıkta bir hareket bu.
  • John Cage’in müzik kompozisyonunda seçimleri yazı-turaya benzer “rastlantı işlemleri”ne bırakma tekniğini Cunningham de belirli işlerinde uygulamıştır ama bunların sayıca fazla olmadığı biliniyor, çünkü dansçılara çarpışmamaları için net rotalar belirlemek gerekiyor. Sounddance gibi bir işin herhangi bir noktasında rastlantı işlemi kullanıldığını hiç sanmıyorum.

    Söz konusu Sounddance prodüksiyonunun hazırlanmasında yapıtın ilk kadrosundan Meg Harper rehberlik etmiş. Şurada Harper’in bilgilendirici izlenimlerini ve ardından dansçı Jean Freebury’nin hareketleri örnekleyip açıklamasını izleyebilirsiniz. Sounddance‘le ilgili iki web sayfası daha:

  • https://vimeo.com/413997269

= = = = =

Announcing the Merce Cunningham videos for those involved or interested in contemporary dance:

The year 2019 was the 100th birth year of the choreographer Merce Cunningham (1919-2009) and various groups performed Cunningham dances as part of the Centennial Repertory Festival. Due to the pandemic we are going through, the Merce Cunningham Trust has decided to streamline some of those works for a certain period of time. The calendar is here. 

I personally think that every person who is involved in dance ought to meticulously study and think about Cunningham’s works. Regarding this opinion, I will just quote Mikhail Baryshnikov from an interview and move on:

The greatest choreographer of the last century and this century, contemporary, modern dance choreographer, avant-garde choreographer.

(Question:) You worked with Balanchine, you worked with Twyla Tharp, but you say Merce Cunningham is the greatest choreographer of the 20th Century?

I would say avant-garde choreographer. Merce opened a door for centuries ahead. He is more than a choreographer, he is a philosopher of our time and the hope of our future. I’ve never met anybody more extraordinary than this man in all my life. That’s for sure.

One can find very few of Cunningham’s works on the internet, which exceed two hundred (full list is here). In that respect, the said initiative by the Trust is invaluable, particularly for creating an opportunity for dancers to observe the underlying principles and techniques.

I would like to point particularly at the dance titled “Sounddance,” which can be viewed until May 31st (I thought of posting this note mainly for that purpose). This 18-minute, 10-dancer work, presented by CCN-Ballet de Lorraine is one of the fastest, most intensive and difficult pieces in the repertory. And, I think that the structure of this piece is the most indicative of the way Cunningham’s mind works (among the pieces I have seen).

It has never been easy to watch Cunningham’s choreography and to catch up with his mind: We are talking about a person who has thought about the human body and the sequences of movements and compositions one can construct with it in every waking hour of the day, for nearly seventy years. A person who has made his choreographic decisions very thoughtfully and with inimitable craftsmanship. Moreover, a person focused on producing and experimenting with new ideas rather than repeating the old ones (similar to his partner John Cage).

Therefore, it often requires lots of work from the audience to follow the sequences of Cunningham’s choices, how he has linked the dancers with each other, why he has chosen that particular move as opposed to so many others. For that reason, many spectators leave off the details and watch the work as just a bunch of dancers jumping around on a stage.

In that respect, there are benefits to watching the complexity of Sounddance on video (one can stop, rewind, slow down, watch from the beginning, etc.) but selective close-ups leave other elements out of sight and that is a problem. I find the execution of the work by the young and a bit nervous dancers of Ballet de Lorraine, who cannot hide the difficulty of the task, more helpful in terms of revealing the subtleties – as opposed to the experienced and self-confident company of dancers trained by Cunningham.

Here is some basic information for those who are not familiar with Cunningham’s dances:

  • Dance and music are completely independent of each other: that is, dancers do not listen to the music, they count and take cues from each other. This results in lack of perfect synchronicity in unisons where one sees small latencies between the dancers but I don’t think it ever bothered Cunningham – most likely, he preferred it to “militaristic” harmony.
  • There is no narrative, symbols, representation, dramatization, etc. in Cunningham’s works. The fundamental aim is to present “moving bodies in space.” No matter how difficult the execution of a move is, it is never allowed to turn into an acrobatic talent show. Similarly, there is no interest in creating cliché, symmetrical tableaux that are found to be “beautiful” in society.
  • One can detect that basic phrases consist of abstractions of gestures from daily life: they are usually rendered ambiguous to a degree that allows each viewer to come up with a different “reading.” Yet, one can say that every piece has its own “atmosphere.”
  • Cunningham’s choreography proceeds through the justification of one setup by the following one. For instance, when a dancer stops unexpectedly and raises his/her arm, it means that that element will be used/included in one of the following rounds, often in an unpredictable (and very quick) way. The sequences of the works are built through formation of expectations which are met in an expected or unexpected way.
  • Cunningham sees “repetition” as a tool for surprise: for example, the repetition of a particular move for three times often turns out to be a setup for the fourth to be unexpectedly and innovatively different.
  • Cunningham’s dances occasionally include playful and absurd humor (alluding to vaudeville and slapstick) but they often disappear very quickly or remain ambiguous, without allowing it to get silly. For example, a repeated move in Sounddance brings the sentences “Let’s hold hands and bend our knees. You wanna do it too? OK, come” to my mind. The sequence connotes children’s plays but it may be too strange even for children.
  • John Cage used a composition technique which he called “chance operations,” where he let chance determine the elements of the composition. Cunningham has occasionally used it too but only in a few, suitable works, because dancers need to have clear routes not to collide with each other. I don’t think any moment of Sounddance could be left to chance.

    Meg Harper, who was one of the dancers in the initial performance of Sounddance, has assisted the French group in this recent production. You can view her very informative recorded impressions and watch a dancer, Jean Freebury, demonstrating some of the core movements of the dance on this web page. Two other web pages on Sounddance:

  • https://vimeo.com/413997269

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s